Από το 2010 που άρχισε η κρίση στην Ελλάδα, ή τέλος πάντων από τότε που έγινε εμφανής με την προσφυγή μας στο ΔΝΤ, πολλοί έχουν προτείνει λύσεις για την υπέρβασή της. Οι λύσεις αυτές βέβαια εστιάζουν στο οικονομικό κομμάτι της κρίσης, από την συμφωνία για τα μνημόνια, που εφαρμόστηκε τελικά, μέχρι την επαναφορά της δραχμής. Σχεδόν όλοι όμως παραμερίζουν ένα σημαντικό παράγοντα, ο οποίος είναι καθοριστικός για την εφαρμογή του όποιου προγράμματος: την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το πολιτικό σύστημα.
Από τη δεκαετία του 1980 κιόλας θυμάμαι διάφορες δημοσκοπήσεις που αποτύπωναν την έλλειψη αυτής της εμπιστοσύνης. Η δημοφιλία των πολιτικών ως σύνολο δεν ξεπερνούσε ούτε το 10%. Και πώς θα μπορούσε να το ξεπεράσει όταν τα σκάνδαλα διαδεχόντουσαν το ένα το άλλο, πολλές νομοθετικές ρυθμίσεις ήταν "φωτογραφικές", η αξιοκρατία είχε πάει περίπατο στο δημόσιο τομέα και διάφορα άλλα, που σίγουρα τα θυμούνται όσοι έζησαν εκείνη την περίοδο. Η κατάσταση αυτή συνεχίστηκε χωρίς ουσιαστική αλλαγή μέχρι και την εμφάνιση της κρίσης, με τη χαριστική βολή να δίνεται μερικά χρόνια πριν με τον απαράδεκτο, κατά τη γνώμη μου, νόμο περί ευθύνης υπουργών.
Μπορούν να γίνουν αποδεκτά τα όποια επώδυνα μέτρα και να επιτευχθεί η ευρύτερη δυνατή κοινωνική συναίνεση που απαιτείται σε τέτοιες περιπτώσεις όταν δεν υπάρχει εμπιστοσύνη προς το πολιτικό σύστημα; Δυστυχώς όχι και αυτό φαίνεται, μεταξύ άλλων, από τον καταποντισμό των παραδοσιακών κομμάτων στις μετά την κρίση εκλογές και την ενδυνάμωση άλλων, που παλαιότερα δεν είχαν καμία προοπτική εισόδου στη βουλή, όπως η Χρυσή Αυγή. Αυτό που χρειαζόμαστε λοιπόν είναι μια επανεκκίνηση του πολιτικού συστήματος προκειμένου να αποκατασταθεί ή τέλος πάντων να χτιστεί σιγά σιγά μια σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ των πολιτών και των πολιτικών. Ο καλύτερος τρόπος για να γίνει αυτή η επανεκκίνηση είναι μέσω της δημιουργίας ενός καινούργιου συντάγματος.
Η πρόταση αυτή βέβαια δεν είναι καινοφανής. Τα τελευταία χρόνια το έχουν προτείνει μέλη του ΛΑΟΣ, αλλά και της Δημιουργίας Ξανά, δυστυχώς όμως το ζήτημα δεν είναι καν στην ατζέντα των μεγαλυτέρων κομμάτων, ενώ δεν εμφανίζεται σχεδόν ποτέ στο δημόσιο διάλογο (ο οποίος έτσι κι αλλιώς είναι ιδιαίτερα προβληματικός στην Ελλάδα).
Ας αρχίσουμε λοιπόν να μιλάμε για το πότε θα φτιάξουμε ένα καινούργιο σύνταγμα, προκειμένου να δρομολογήσουμε τις δομικές αλλαγές που χρειάζεται η χώρα. Θα κλείσω καταθέτοντας μερικές βασικές προτάσεις για ένα τέτοιο εγχείρημα, που θεωρώ σημαντικές:
Από τη δεκαετία του 1980 κιόλας θυμάμαι διάφορες δημοσκοπήσεις που αποτύπωναν την έλλειψη αυτής της εμπιστοσύνης. Η δημοφιλία των πολιτικών ως σύνολο δεν ξεπερνούσε ούτε το 10%. Και πώς θα μπορούσε να το ξεπεράσει όταν τα σκάνδαλα διαδεχόντουσαν το ένα το άλλο, πολλές νομοθετικές ρυθμίσεις ήταν "φωτογραφικές", η αξιοκρατία είχε πάει περίπατο στο δημόσιο τομέα και διάφορα άλλα, που σίγουρα τα θυμούνται όσοι έζησαν εκείνη την περίοδο. Η κατάσταση αυτή συνεχίστηκε χωρίς ουσιαστική αλλαγή μέχρι και την εμφάνιση της κρίσης, με τη χαριστική βολή να δίνεται μερικά χρόνια πριν με τον απαράδεκτο, κατά τη γνώμη μου, νόμο περί ευθύνης υπουργών.
Μπορούν να γίνουν αποδεκτά τα όποια επώδυνα μέτρα και να επιτευχθεί η ευρύτερη δυνατή κοινωνική συναίνεση που απαιτείται σε τέτοιες περιπτώσεις όταν δεν υπάρχει εμπιστοσύνη προς το πολιτικό σύστημα; Δυστυχώς όχι και αυτό φαίνεται, μεταξύ άλλων, από τον καταποντισμό των παραδοσιακών κομμάτων στις μετά την κρίση εκλογές και την ενδυνάμωση άλλων, που παλαιότερα δεν είχαν καμία προοπτική εισόδου στη βουλή, όπως η Χρυσή Αυγή. Αυτό που χρειαζόμαστε λοιπόν είναι μια επανεκκίνηση του πολιτικού συστήματος προκειμένου να αποκατασταθεί ή τέλος πάντων να χτιστεί σιγά σιγά μια σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ των πολιτών και των πολιτικών. Ο καλύτερος τρόπος για να γίνει αυτή η επανεκκίνηση είναι μέσω της δημιουργίας ενός καινούργιου συντάγματος.
Η πρόταση αυτή βέβαια δεν είναι καινοφανής. Τα τελευταία χρόνια το έχουν προτείνει μέλη του ΛΑΟΣ, αλλά και της Δημιουργίας Ξανά, δυστυχώς όμως το ζήτημα δεν είναι καν στην ατζέντα των μεγαλυτέρων κομμάτων, ενώ δεν εμφανίζεται σχεδόν ποτέ στο δημόσιο διάλογο (ο οποίος έτσι κι αλλιώς είναι ιδιαίτερα προβληματικός στην Ελλάδα).
Ας αρχίσουμε λοιπόν να μιλάμε για το πότε θα φτιάξουμε ένα καινούργιο σύνταγμα, προκειμένου να δρομολογήσουμε τις δομικές αλλαγές που χρειάζεται η χώρα. Θα κλείσω καταθέτοντας μερικές βασικές προτάσεις για ένα τέτοιο εγχείρημα, που θεωρώ σημαντικές:
- Το καινούργιο σύνταγμα θα πρέπει να είναι σχετικά μικρό και να ορίζει τις βασικές αρχές της πολιτείας. Δεν θα πρέπει να αλλάζει εύκολα, ενώ θα πρέπει φυσικά να γίνεται σεβαστό από όλους.
- Βασικά ζητήματα που ταλανίζουν την ελληνική κοινωνία πρέπει να ξεκαθαριστούν με δημοψηφίσματα, όπως ο νόμος περί ευθύνης υπουργών και πολιτικών εν γένει, τα ιδιωτικά πανεπιστήμια και ο διαχωρισμός κράτους-εκκλησίας (ό,τι σημαίνει αυτό τέλος πάντων, γιατί το θέμα είναι πολυδιάστατο).
- Η συμμετοχή των πολιτών στα κοινά πρέπει να είναι όσο το δυνατόν μεγαλύτερη και όχι μόνο στις εκλογές. Η παρούσα τεχνολογία μάς επιτρέπει πλέον αυτό το βήμα.
- Η εξουσία και οι πόροι πρέπει να κατανεμηθούν στις περιφέρειες της χώρας. Το σημερινό μοντέλο, όπου όλα περνούν από τον έλεγχο των υπουργείων και του εκάστοτε υπουργού προσωπικά, είναι αναποτελεσματικό.
