Αυτές τις μέρες που γράφω αυτές τις γραμμές έχουμε μία ακόμα επέτειο του ΟΧΙ, δηλαδή την έναρξη ουσιαστικά του πολέμου με την Ιταλία στο πλαίσιο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος, λόγω της σκληρότητάς του και των πολλών διαφορετικών κόσμων που συγκρούστηκαν, παρήγαγε μετά τη λήξη του πάρα πολλούς εθνικούς μύθους σε όλες τις χώρες που ενεπλάκησαν. Οι πιο γνωστοί είναι η υπερβολική έμφαση στη σημασία της D-Day (η απόβαση των αμερικανών στη Νορμανδία), που στην πραγματικότητα δεν ήταν ούτε καν μέσα στην πρώτη δεκάδα των πιο αποφασιστικών μαχών, και ο θαυμασμός για την επικράτηση του Κόκκινου Στρατού επί των Γερμανών στο ανατολικό μέτωπο, όπου παραμερίζονται οι θηριωδίες των Σοβιετικών οι οποίες ακολούθησαν.
Στην περίπτωση της Ελλάδας, δύο είναι οι κυρίαρχοι εθνικοί μύθοι. Ο πρώτος ότι το ΟΧΙ δεν το είπε ο Μεταξάς, αλλά ο ελληνικός λαός, και ο δεύτερος ότι με την ηρωική μας αντίσταση καθυστερήσαμε τους Γερμανούς, με αποτέλεσμα να τους πιάσει ο ρωσικός χειμώνας και να χάσουν έτσι τη μάχη στο ανατολικό μέτωπο. Με τον πρώτο δεν θα πολυασχοληθώ, έχει προκύψει γιατί ο Μεταξάς ήταν εθνικιστής και δικτάτορας, δύο ιδιότητες που στην κυρίαρχη αντίληψη δεν μπορούν να παράγουν ο,τιδήποτε καλό. Αν ήταν δημοκρατικά εκλεγμένος και απλός αριστερός η δεξιός πολιτικός, τώρα θα ήταν ήρωας. Απλά θα βάλω ένα υποθετικό ερώτημα: αν στη θέση του ήταν π.χ. ο Σαμαράς, ο Καραμανλής ή ο Παπανδρέου (οι νεότεροι εννοώ), θα ήσασταν σίγουροι ότι θα κρατούσαν την ίδια στάση; Τότε βέβαια ήταν άλλες εποχές και η σύγκριση δεν είναι δίκαιη, αλλά σίγουρα δεν είναι δίκαιο να βάζουμε στην άκρη τον άνθρωπο που στην ουσία είπε το όχι επειδή δεν μας αρέσουν τα πολιτικά του πιστεύω. Για παράδειγμα ο Στάλιν ήταν απάνθρωπος και αιμοσταγής δικτάτορας, αλλά κανείς δεν παραγνωρίζει το ρόλο του στην έκβαση του πολέμου.
Ας πάμε στο δεύτερο μύθο. Με μια απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο, βλέπουμε ότι η εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα ξεκίνησε στις 6 Απριλίου 1941. Η αντίστασή μας ήταν ηρωική, αλλά τελικά παραδοθήκαμε λίγο πριν το τέλος του μήνα. Μόνη εξαίρεση ήταν η Κρήτη, για την κατάκτηση της οποίας η μάχη ξεκίνησε στις 20 Μαΐου 1941 και ολοκληρώθηκε σε λιγότερο από δύο εβδομάδες αργότερα. Η επίθεση των Γερμανών στο ανατολικό μέτωπο έμεινε γνωστή στην ιστορία ως επιχείρηση Μπαρμπαρόσα. Η επίθεση ξεκίνησε στις 22 Ιουνίου του 1941. Η μάχη που ακολούθησε ανάμεσα στις δυνάμεις του Άξονα και τον Κόκκινο Στρατό επεκτάθηκε σε ένα τεράστιο μέτωπο και κράτησε περίπου 4 χρόνια με τελικό νικητή το δεύτερο.
Από τις ημερομηνίες και μόνο αρχίζουν να φαίνονται τα προβλήματα του μύθου. Αν υποθέσουμε ότι οι Γερμανοί ήθελαν να επιτεθούν στη Ρωσία, αλλά είχαν την εκκρεμότητα της Ελλάδας, τότε γιατί περίμεναν μέχρι τα τέλη Ιουνίου για να ξεκινήσουν; Και το κυριότερο: ναι, το 1941 τους έπιασε ο ρώσικος χειμώνας λίγο πριν καταλάβουν τη Μόσχα και το Λένινγκραντ, αλλά μετά ακολούθησαν άλλα δύο τουλάχιστον καλοκαίρια πριν αρχίσει η πλάστιγγα να γέρνει προς τη μεριά των Σοβιετικών. Πού ήταν ο ρώσικος χειμώνας τότε; Φυσικά οι Ρώσοι βρήκαν το χρόνο να ανασυγκροτηθούν σε κάποιο βαθμό το χειμώνα του 1941, αλλά θα μπορούσαν κάλλιστα να είχαν χάσει τον πόλεμο τις επόμενες χρονιές. Μην ξεχνάμε εξάλλου ότι η Μόσχα και το Λένινγκραντ σώθηκαν σαν από θαύμα και μετά από λυσσαλέα αντίσταση πολλών μηνών.
Ένα άλλο επιχείρημα των υποστηρικτών του μύθου είναι ότι η Κρήτη, ως αεροπορική βάση των συμμάχων, μπορούσε να πλήξει τα ρουμανικά διυλιστήρια που προμήθευαν τις δυνάμεις του Άξονα, συνεπώς έπρεπε να κατακτηθεί πριν την επίθεση. Αυτό ενδεχομένως είναι αληθές, αλλά ας δούμε ποιες ήταν οι δυνάμεις που επιτέθηκαν στο ανατολικό μέτωπο: περίπου 3 εκατομμύρια στρατιώτες, 3000 αεροπλάνα και 3500 άρματα μάχης. Είναι δυνατόν να σκεφτεί κανείς ότι αυτή η τεράστια δύναμη έχασε τον πόλεμο επειδή η Κρήτη αντιστάθηκε για περίπου δύο εβδομάδες; Ή ότι ο ανεφοδιασμός της ήταν κυρίως τα πετρέλαια της Ρουμανίας, που μπορούσαν να πληγούν μόνο από την Κρήτη;
Ο Χίτλερ σίγουρα είχε στο μυαλό του το ρώσικο χειμώνα, αλλά αν πίστευε ότι χρειαζόταν πολλούς μήνες για να καταλάβει τη Ρωσία, τότε θα ξεκινούσε την επιχείρηση Μπαρμπαρόσα το 1942. Δεν είχε ήδη αποφασίσει να ξεκινήσει την επίθεση, π.χ. το Μάιο, αλλά του χάλασε τα σχέδια η ελληνική αντίσταση, όπως ίσως νομίζουν μερικοί. Εκ των υστέρων φάνηκε ότι μια σειρά από γεγονότα καθυστέρησαν την διαφαινόμενη επικράτηση των Γερμανών στο ανατολικό μέτωπο, όμως η ελληνική αντίσταση δεν ήταν ένα από αυτά, διότι πολύ απλά προηγήθηκε της επίθεσης. Για την υπόθεση της Ελλάδας εξάλλου, οι Γερμανοί χρησιμοποίησαν ένα μικρό κλάσμα των δυνάμεων που συγκέντρωσαν για το ανατολικό μέτωπο και δεν χρειάστηκαν παρά λίγες εβδομάδες για να πετύχουν την κατάκτησή της.
Συνεπώς μπορεί να αισθανόμαστε ωραία νομίζοντας ότι χάρη στην αντίστασή μας παίξαμε καίριο ρόλο για την τελική έκβαση του πολέμου, αλλά δυστυχώς τα γεγονότα και τα δεδομένα μάλλον μας διαψεύδουν. Σε μια χώρα βέβαια όπου οι θεωρίες περί της υπεροχής μας επί των άλλων λαών αφθονούν, αυτά είναι λεπτομέρειες. Πρέπει όμως κάποτε οι ιστορικοί μας να βάλουν τα πράγματα στη θέση τους. Εξάλλου έχουν περάσει πάνω από 70 χρόνια από τότε, νομίζω ότι είναι καιρός να προχωρήσουμε σαν κοινωνία και σε αυτά τα θέματα.
Στην περίπτωση της Ελλάδας, δύο είναι οι κυρίαρχοι εθνικοί μύθοι. Ο πρώτος ότι το ΟΧΙ δεν το είπε ο Μεταξάς, αλλά ο ελληνικός λαός, και ο δεύτερος ότι με την ηρωική μας αντίσταση καθυστερήσαμε τους Γερμανούς, με αποτέλεσμα να τους πιάσει ο ρωσικός χειμώνας και να χάσουν έτσι τη μάχη στο ανατολικό μέτωπο. Με τον πρώτο δεν θα πολυασχοληθώ, έχει προκύψει γιατί ο Μεταξάς ήταν εθνικιστής και δικτάτορας, δύο ιδιότητες που στην κυρίαρχη αντίληψη δεν μπορούν να παράγουν ο,τιδήποτε καλό. Αν ήταν δημοκρατικά εκλεγμένος και απλός αριστερός η δεξιός πολιτικός, τώρα θα ήταν ήρωας. Απλά θα βάλω ένα υποθετικό ερώτημα: αν στη θέση του ήταν π.χ. ο Σαμαράς, ο Καραμανλής ή ο Παπανδρέου (οι νεότεροι εννοώ), θα ήσασταν σίγουροι ότι θα κρατούσαν την ίδια στάση; Τότε βέβαια ήταν άλλες εποχές και η σύγκριση δεν είναι δίκαιη, αλλά σίγουρα δεν είναι δίκαιο να βάζουμε στην άκρη τον άνθρωπο που στην ουσία είπε το όχι επειδή δεν μας αρέσουν τα πολιτικά του πιστεύω. Για παράδειγμα ο Στάλιν ήταν απάνθρωπος και αιμοσταγής δικτάτορας, αλλά κανείς δεν παραγνωρίζει το ρόλο του στην έκβαση του πολέμου.
Ας πάμε στο δεύτερο μύθο. Με μια απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο, βλέπουμε ότι η εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα ξεκίνησε στις 6 Απριλίου 1941. Η αντίστασή μας ήταν ηρωική, αλλά τελικά παραδοθήκαμε λίγο πριν το τέλος του μήνα. Μόνη εξαίρεση ήταν η Κρήτη, για την κατάκτηση της οποίας η μάχη ξεκίνησε στις 20 Μαΐου 1941 και ολοκληρώθηκε σε λιγότερο από δύο εβδομάδες αργότερα. Η επίθεση των Γερμανών στο ανατολικό μέτωπο έμεινε γνωστή στην ιστορία ως επιχείρηση Μπαρμπαρόσα. Η επίθεση ξεκίνησε στις 22 Ιουνίου του 1941. Η μάχη που ακολούθησε ανάμεσα στις δυνάμεις του Άξονα και τον Κόκκινο Στρατό επεκτάθηκε σε ένα τεράστιο μέτωπο και κράτησε περίπου 4 χρόνια με τελικό νικητή το δεύτερο.
Από τις ημερομηνίες και μόνο αρχίζουν να φαίνονται τα προβλήματα του μύθου. Αν υποθέσουμε ότι οι Γερμανοί ήθελαν να επιτεθούν στη Ρωσία, αλλά είχαν την εκκρεμότητα της Ελλάδας, τότε γιατί περίμεναν μέχρι τα τέλη Ιουνίου για να ξεκινήσουν; Και το κυριότερο: ναι, το 1941 τους έπιασε ο ρώσικος χειμώνας λίγο πριν καταλάβουν τη Μόσχα και το Λένινγκραντ, αλλά μετά ακολούθησαν άλλα δύο τουλάχιστον καλοκαίρια πριν αρχίσει η πλάστιγγα να γέρνει προς τη μεριά των Σοβιετικών. Πού ήταν ο ρώσικος χειμώνας τότε; Φυσικά οι Ρώσοι βρήκαν το χρόνο να ανασυγκροτηθούν σε κάποιο βαθμό το χειμώνα του 1941, αλλά θα μπορούσαν κάλλιστα να είχαν χάσει τον πόλεμο τις επόμενες χρονιές. Μην ξεχνάμε εξάλλου ότι η Μόσχα και το Λένινγκραντ σώθηκαν σαν από θαύμα και μετά από λυσσαλέα αντίσταση πολλών μηνών.
Ένα άλλο επιχείρημα των υποστηρικτών του μύθου είναι ότι η Κρήτη, ως αεροπορική βάση των συμμάχων, μπορούσε να πλήξει τα ρουμανικά διυλιστήρια που προμήθευαν τις δυνάμεις του Άξονα, συνεπώς έπρεπε να κατακτηθεί πριν την επίθεση. Αυτό ενδεχομένως είναι αληθές, αλλά ας δούμε ποιες ήταν οι δυνάμεις που επιτέθηκαν στο ανατολικό μέτωπο: περίπου 3 εκατομμύρια στρατιώτες, 3000 αεροπλάνα και 3500 άρματα μάχης. Είναι δυνατόν να σκεφτεί κανείς ότι αυτή η τεράστια δύναμη έχασε τον πόλεμο επειδή η Κρήτη αντιστάθηκε για περίπου δύο εβδομάδες; Ή ότι ο ανεφοδιασμός της ήταν κυρίως τα πετρέλαια της Ρουμανίας, που μπορούσαν να πληγούν μόνο από την Κρήτη;
Ο Χίτλερ σίγουρα είχε στο μυαλό του το ρώσικο χειμώνα, αλλά αν πίστευε ότι χρειαζόταν πολλούς μήνες για να καταλάβει τη Ρωσία, τότε θα ξεκινούσε την επιχείρηση Μπαρμπαρόσα το 1942. Δεν είχε ήδη αποφασίσει να ξεκινήσει την επίθεση, π.χ. το Μάιο, αλλά του χάλασε τα σχέδια η ελληνική αντίσταση, όπως ίσως νομίζουν μερικοί. Εκ των υστέρων φάνηκε ότι μια σειρά από γεγονότα καθυστέρησαν την διαφαινόμενη επικράτηση των Γερμανών στο ανατολικό μέτωπο, όμως η ελληνική αντίσταση δεν ήταν ένα από αυτά, διότι πολύ απλά προηγήθηκε της επίθεσης. Για την υπόθεση της Ελλάδας εξάλλου, οι Γερμανοί χρησιμοποίησαν ένα μικρό κλάσμα των δυνάμεων που συγκέντρωσαν για το ανατολικό μέτωπο και δεν χρειάστηκαν παρά λίγες εβδομάδες για να πετύχουν την κατάκτησή της.
Συνεπώς μπορεί να αισθανόμαστε ωραία νομίζοντας ότι χάρη στην αντίστασή μας παίξαμε καίριο ρόλο για την τελική έκβαση του πολέμου, αλλά δυστυχώς τα γεγονότα και τα δεδομένα μάλλον μας διαψεύδουν. Σε μια χώρα βέβαια όπου οι θεωρίες περί της υπεροχής μας επί των άλλων λαών αφθονούν, αυτά είναι λεπτομέρειες. Πρέπει όμως κάποτε οι ιστορικοί μας να βάλουν τα πράγματα στη θέση τους. Εξάλλου έχουν περάσει πάνω από 70 χρόνια από τότε, νομίζω ότι είναι καιρός να προχωρήσουμε σαν κοινωνία και σε αυτά τα θέματα.
